Debiut polskiej drużyny w Lidze Mistrzów

Za kulisami działy się rzeczy równie emocjonujące, co na murawie.Jerzy Podbrożny, jeden z liderów zespołu, miał grać. Nie zagrał. Dlaczego? Zatrucie pokarmowe. A konkretnie – bananem. Tak, to nie żart. Zamiast na boisku, „Podbrożny” wylądował w… szpitalu. Obejrzał mecz z łóżka, nie z ławki.

Cezary Kucharski miał inny problem – formalny. Był wypożyczony z FC Aarau, ale jego miesięczne wypożyczenie kończyło się… właśnie przed meczem z Rosenborgiem. Legia dopięła szczegóły z właścicielami karty zawodnika w dniu meczu. Kucharski znalazł się w kadrze, ale trener nie chciał w ostatniej chwili mieszać w składzie. Ostatecznie napastnik pojawił się dopiero po przerwie.

Grupa śmierci? Niekoniecznie

Legia nie zatrzymała się na jednym meczu. W fazie grupowej zmierzyła się m.in. ze Spartakiem Moskwa i Blackburn Rovers. Zajęła drugie miejsce w grupie, co dało jej awans do ćwierćfinału. Tam czekał Panathinaikos Ateny – drużyna z Krzysztofem Warzychą w ataku. Grecy okazali się lepsi, ale nikt w Warszawie nie miał wątpliwości: Legia zagrała sezon życia.

Dziś brzmi to jak odległa historia z kroniki cudów, ale 13 września 1995 roku był dniem, gdy polska piłka na chwilę wskoczyła do pierwszej klasy europejskiego futbolu i… nie wyglądała w niej źle.

No i jeszcze ten banan. Nie zapominajmy o bananie.

 

Legia Warszawa przed meczem z Rosenborgiem w debiucie w Lidze Mistrzów w 1995 roku

Skład Legii Warszawa: M.Szczęsny – M.Jóźwiak, J.Zieliński, K.Ratajczyk – G.Lewandowski, Z.Mandziejewicz, L.Pisz (2 gole), T.Wieszczycki (81′ R.Michalski), J.Bednarz (84′ A.Fedoruk) – A.Kubica (46′ C.Kucharski), R.Staniek (1 gol).

Dlaczego zbudowano Camp Nou?

Początek tej historii sięga 1954 roku. Wtedy zapadła decyzja, że stary stadion – Camp de Les Corts – to już za mało. A właściwie za ciasno. Choć mieścił aż 60 tysięcy widzów, to dla głodnych futbolu Katalończyków było to stanowczo zbyt skromne. Barça rosła w siłę, a kibice nie mieścili się na trybunach.

Budowa nowego stadionu pochłonęła zawrotne – jak na tamte czasy – 288 milionów peset i trwała trzy lata. Gdy wreszcie nadszedł dzień otwarcia, nowy obiekt mógł pomieścić nawet 120 tysięcy fanów. Oficjalnie nazywał się Estadi del FC Barcelona, ale dla wszystkich – od pierwszego dnia – był po prostu Camp Nou, czyli „nowy teren”. Dopiero w 2001 roku ta nazwa stała się oficjalna.

Polski akcent na wielkim otwarciu

Wydawałoby się, że inauguracja nowego stadionu takiego klubu jak FC Barcelona to okazja dla jakiegoś europejskiego giganta. Ale w 1957 roku wybór padł na Legię Warszawa – dwukrotnego mistrza Polski i jedną z czołowych drużyn naszego kontynentu. Brzmi zaskakująco? Dziś może tak, ale wtedy warszawski klub był liczącą się siłą.

Do Warszawy dotarło oficjalne zaproszenie, ale Polski Związek Piłki Nożnej spanikował. PZPN uznał, że ryzyko kompromitacji jest zbyt duże i zdecydował: zamiast Legii poleci drużyna złożona z najlepszych graczy z różnych klubów. Oficjalnie – reprezentacja Polski. W praktyce – zbieranina talentów pod flagą reprezentacji Warszawy. Na koszulkach widniał herb Syrenki, na plakatach – nadal logo Legii.

Do Hiszpanii poleciało zaledwie 13 zawodników, w tym trzech legionistów: Lucjan Brychczy, Jerzy Woźniak i Edmund Zientara. Skład był mocny, ale Barcelona była u siebie – i to nie byle gdzie, bo w swoim nowym domu.

Pierwsze minuty, pierwszy gol, pierwsze emocje

Już po jedenastu minutach stadion eksplodował – Eulogio Martínez zdobył pierwszego gola w historii Camp Nou. Chwilę później odpowiedział Henryk Szymborski, a Władysław Soporek dał Polakom sensacyjne prowadzenie 2:1. Gdy kibice zaczęli przecierać oczy, Barcelona wyrównała jeszcze przed przerwą. Do szatni schodzono przy remisie 2:2.

Po przerwie gospodarze wrzucili wyższy bieg. Upał dawał się we znaki, a różnica w przygotowaniu fizycznym była zauważalna. Barcelona dokonała pięciu zmian – miała do dyspozycji aż 24 graczy. Polska drużyna była praktycznie bez rezerwowych. Dwa kolejne gole dla Katalończyków przypieczętowały ich zwycięstwo. Mecz zakończył się wynikiem 4:2 przy aplauzie blisko 100 tysięcy widzów.

Skład reprezentacji Warszawy: Edward Szymkowiak, Stefan Floreński, Henryk Szczepański, Jerzy Woźniak, Wiesław Janczyk, Edmund Zientara, Krzysztof Baszkiewicz, Lucjan Brychczy, Edward Jankowski, Henryk Szymborski, Helmut Nowak, Roman Korynt, Władysław Soporek.
Trener: Tadeusz Foryś.

Reprezentacja Polski podczas meczu otwarcia stadionu Camp Nou legia.com

Rozbudowa stadionu – z rozmachem i historią

Camp Nou od początku robił wrażenie. W dniu otwarcia oferował 93 053 miejsca. Plany mówiły o 150 tysiącach, ale z nich zrezygnowano. Stadion jednak nieustannie rósł. W 1959 roku zainstalowano oświetlenie, w 1976 – elektroniczną tablicę wyników. W latach 80. dobudowano lożę prasową, strefę VIP i trzeci poziom trybun, zwiększając pojemność do ponad 115 tysięcy.

W 1984 roku powstało Muzeum Klubowe, które dziś jest jednym z najchętniej odwiedzanych muzeów sportowych w Europie. W 1994 zlikwidowano miejsca stojące za bramkami, a pod koniec lat 90. cały stadion oferował już tylko miejsca siedzące. Ostateczna pojemność: 99 354. Wciąż największy stadion w Europie.

Camp Nou – świadek historii

Camp Nou to nie tylko stadion. To miejsce, gdzie piłka nożna stała się religią, a każdy mecz – rytuałem. Tu Messi ośmieszał obrońców, tu Ronaldinho dostawał owacje na stojąco od fanów Realu. Ale zanim przyszli oni, działy się tu inne rzeczy. Oto garść faktów, które budują legendę Camp Nou:

• Po meczu otwarcia Barça przez 13 spotkań nie przegrała na nowym stadionie (11 zwycięstw, 2 remisy). Pierwszy raz poległa dopiero 2 lutego 1958 – z Realem Madryt (0:2).
• Camp Nou rywalizowało z Maracaną o miano największego stadionu świata. Podczas Mistrzostw Świata 1982 jego pojemność zwiększono do 115 tys. Po mundialu UEFA wprowadziła limity i stadion zmniejszono.
• 17 listopada 1982 papież Jan Paweł II odprawił mszę na Camp Nou. Przyszło 120 tysięcy ludzi. Wśród nich – cały zespół FC Barcelony.
• Rekord frekwencji padł w 1986 roku, w meczu z Juventusem w ćwierćfinale Pucharu Europy: 120 tysięcy widzów. Barça wygrała 1:0.
• W 1989 rozegrano tu finał Pucharu Europy. AC Milan rozbił Steauę Bukareszt 4:0.
• W 1992 Camp Nou gościło finał olimpijski. Hiszpania pokonała Polskę 3:2.
• Finał Ligi Mistrzów 1999 przeszedł do historii. Manchester United w doliczonym czasie odwrócił losy meczu z Bayernem (2:1).
• W sezonie 2014/15 Barcelona świętowała tysięczne zwycięstwo na Camp Nou. Ofiarą była Sevilla – wynik 5:1.
• Trawa na Camp Nou nie ma łatwego życia – przez ogromny dach nie dociera do niej słońce. Dlatego w 2016 roku wprowadzono murawę hybrydową – naturalną, ale wzmocnioną włóknami syntetycznymi.

I co dalej?

Camp Nou od lat czeka na wielką modernizację. Projekt „Espai Barça” ma na celu przekształcenie stadionu w ultranowoczesną arenę sportu XXI wieku. Ale niezależnie od przyszłości, jedno jest pewne: Camp Nou to coś więcej niż beton i trawa. To mit, opowieść, dziedzictwo.

A jego pierwszy rozdział? Zaczyna się od gola Eulogio Martíneza i odpowiedzi Henryka Szymborskiego.

 

Początki wyścigu – narodziny kolarskiego marzenia

Pomysł zorganizowania narodowego wyścigu kolarskiego pojawił się pod wpływem sukcesów Tour de France i Giro d’Italia. Polska, będąca wówczas młodą republiką, szukała sposobu na wzmocnienie ducha narodowego i promowanie aktywności fizycznej. Prasa sportowa, na czele z redakcją „Przeglądu Sportowego”, rozpoczęła kampanię na rzecz organizacji rodzimego wyścigu, który miał nie tylko integrować Polaków, ale też podkreślić ich sportowe ambicje.

 

Organizatorzy stanęli przed niemałym wyzwaniem – brakowało infrastruktury, doświadczenia, a wiele dróg pozostawiało wiele do życzenia. Mimo to, dzięki zaangażowaniu środowiska kolarskiego i poparciu władz, udało się doprowadzić pomysł do realizacji.

 

Patronat i prestiż – wsparcie najwyższych władz państwowych

Wydarzenie uzyskało honorowy patronat Prezydenta Ignacego Mościckiego, co nadawało mu wyjątkowego prestiżu. Pierwszy Bieg Kolarski Dookoła Polski miał być nie tylko świętem sportu, ale także pokazem jedności młodego państwa. Rząd wsparł logistykę i promocję wydarzenia, a media zadbały o szeroki przekaz – od plakatów po relacje radiowe.

 

Trasa pierwszego Tour de Pologne – wyzwanie dla najtwardszych

Licząca 1 491 kilometrów trasa składała się z 8 etapów prowadzących przez największe miasta Polski, w tym Poznań, Katowice, Kraków, Lwów, Łódź i Warszawę. Drogi były pełne wybojów, pagórków i nierówności, a sprzęt – daleki od dzisiejszych technologicznych cudów. Zmagania rozpoczęło 71 zawodników, lecz do końca wytrwało jedynie 43.

 

Uczestnicy Pierwszego Biegu Kolarskiego Dookoła Polski (obecnie Tour de Pologne) w 1928 roku domena publiczna

Zasady i organizacja – jak wyglądał wyścig w 1928 roku?

Choć dziś organizacja wyścigu kolarskiego to ogromna maszyna logistyczna, w 1928 roku wszystko wyglądało znacznie skromniej – ale z nie mniejszym zapałem. Zgłoszenia do biegu przyjmowano od 18 lipca, a na listę startową trafiło 71 kolarzy. Cztery zgłoszenia pochodziły z zagranicy, jednak organizatorzy postanowili dopuścić jedynie Polaków – chciano, by tytuł najlepszego kolarza w Polsce zdobył Polak.

 

Zawodnicy reprezentowali przede wszystkim kluby sportowe z całej Polski. Sprzęt nie był jednakowy – rowery różniły się jakością, a kolarze musieli radzić sobie sami z naprawami i konserwacją. Nie było samochodów technicznych, elektronicznego pomiaru czasu, czy łączności – liczyły się tylko siła mięśni, strategia i odporność psychiczna.

 

Start z numerem 1 – historia Feliksa Więcka

Feliks Więcek, pochodzący z Ignacowa, reprezentował Bydgoski Klub Kolarski. Jako pierwszy zarejestrowany uczestnik otrzymał numer startowy 1 – co w retrospekcji stało się niezwykle symboliczne. Już wcześniej znany był z imponującej kondycji i charakteru wojownika, jednak to, co pokazał podczas wyścigu, przeszło najśmielsze oczekiwania.

 

Więcek od samego początku jechał jak natchniony. Wygrał aż sześć z ośmiu etapów, zyskując ogromną przewagę czasową. Ale to nie znaczy, że obyło się bez dramatów…

 

Rywalizacja i dramatyczne momenty – kluczowe etapy wyścigu

Największym wyzwaniem był ostatni etap – Łódź–Warszawa. To właśnie wtedy Feliks Więcek napotkał poważny problem: przebił oponę. Rywale ruszyli do przodu, próbując wykorzystać okazję i zmniejszyć stratę. Feliks jednak nie poddał się. Samodzielnie wymienił dętkę i – mimo zmęczenia – ruszył w pogoń za czołówką.

 

Przy średniej prędkości 44 km/h (!) zdołał dogonić grupę i ostatecznie finiszował jako dziesiąty, tracąc zaledwie pięć minut do zwycięzcy etapu. Taki heroiczny wysiłek zapewnił mu końcowe zwycięstwo z przewagą 1 godziny i 11 minut nad Wiktorem Oleskim – rekord, który do dziś pozostaje niepobity.

 

Feliks Więcek na czele peletonu w jednym z etapów Biegu Kolarskiego Dookoła Polski domena publiczna

Wielki finał w Warszawie

Meta Pierwszego Biegu Kolarskiego Dookoła Polski znajdowała się w Warszawie, gdzie tłumy wiwatowały na cześć bohaterów. Więcek został uhonorowany nie tylko jako zwycięzca, ale jako symbol hartu ducha. Cały wyścig pokonał w czasie 58 godzin i 19 sekund – po wszystkim powiedział, że trasa była… zbyt krótka.

 

Wyścig Kolarski Dookoła Polski oczami kibiców i prasy

Media szeroko relacjonowały cały wyścig – od lokalnych dzienników po ogólnopolskie gazety sportowe. W „Przeglądzie Sportowym” pojawiały się codzienne raporty, zdjęcia oraz wywiady z zawodnikami. Kibice gromadzili się przy drogach, wiwatując, machając flagami i dopingując kolarzy, jakby jechali na igrzyska olimpijskie.

 

Sukces sportowy a kariera Więcka po wyścigu

Triumf Więcka odbił się szerokim echem. W plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego polskiego sportowca roku 1928 Feliks Więcek otrzymując ponad 38 tysięcy głosów zajął trzecie miejsce, ustępując jedynie Halinie Konopackiej (lekkoatletyka) i Bronisławowi Czechowi (narciarstwo). Choć nigdy później nie osiągnął podobnego sukcesu sportowego, jakim było zwycięstwo w Pierwszym Biegu Kolarskim Dookoła Polski, jego nazwisko już na zawsze zostało wpisane do historii polskiego kolarstwa. Feliks Więcek zmarł w 1978 roku, w wieku 74 lat.

 

Dziedzictwo pierwszego Tour de Pologne

Tour de Pologne już w pierwszej edycji zdobył serca Polaków. Zainspirował kolejne pokolenia kolarzy, a także utorował drogę do rozwoju wyścigów kolarskich w Polsce. Oficjalna nazwa „Tour de Pologne” zaczęła funkcjonować od 1937 roku, przy czwartej edycji. Wtedy po raz pierwszy udział w nim wzięli zawodnicy zagraniczni z Francji, Włoch, Węgier i Rumunii. Zwyciężył Bolesław Napierała.

 

Pierwszy Tour de Pologne był czymś więcej niż wyścigiem – był manifestem odradzającej się Polski. Pokazał, że sport może integrować ludzi z różnych zakątków kraju, motywować do działania i stawać się źródłem dumy narodowej. Dla wielu młodych ludzi był inspiracją do sięgnięcia po rower i spełniania sportowych marzeń.

 

Pierwszy Tour de Pologne to także świadectwo wielkiego ducha sportu, pasji i poświęcenia. To historia zwycięstwa nie tylko jednego kolarza, ale całego narodu, który przez sport wyrażał swoją wolność, jedność i ambicję. Feliks Więcek na zawsze pozostanie ikoną tej legendy – człowiekiem, który z numerem 1 nie tylko wystartował, ale i zapoczątkował trwającą już niemal sto lat tradycję.

 

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Kiedy odbył się pierwszy Tour de Pologne?

Między 7 a 16 września 1928 roku.

 

2. Kto wygrał pierwszy Tour de Pologne?

Zwycięzcą został Feliks Więcek z Bydgoskiego Klubu Kolarskiego.

 

3. Ile kilometrów liczyła trasa wyścigu?

Trasa miała 1 491 kilometrów, podzielonych na 8 etapów.

 

4. Ilu zawodników wzięło udział, a ilu ukończyło wyścig?

Na starcie stanęło 71 kolarzy, a do mety dotarło 43.

 

5. Czy w pierwszym wyścigu brali udział zawodnicy zagraniczni?

Nie, tylko Polacy. Zgłoszenia z zagranicy zostały odrzucone.

 

6. Czy rekord Feliksa Więcka został pobity?

Nie – do dziś jego przewaga czasowa nad drugim zawodnikiem jest największa w historii Tour de Pologne.

Kathrine Switzer – kobieta, która przebiegła przez mur stereotypów

Dziś kobiety biegają maratony na całym świecie. Startują w Nowym Jorku, Berlinie, Bostonie i Warszawie. Biją rekordy, zbierają medale, inspirują innych. Ale jeszcze nie tak dawno temu mówiono im, że maraton to nie dla nich. Że za długi. Że zbyt męczący.

W tamtych latach maraton był wyścigiem tylko dla mężczyzn. Kobiety były uważane za zbyt słabe, aby pokonać dystans 42 km i 195 metrów i nie mogły oficjalnie startować w maratonach. W latach 60. lekarze powtarzali, że kobiece ciało nie jest stworzone do takich wysiłków. Że serce, kości, układ hormonalny – wszystko ma rzekomo zawieść na długim dystansie. Te argumenty były bardziej oparte na stereotypach niż na faktach.

Jednak w roku 1966 na starcie bostońskiego maratonu pojawiła się postać, która miała odwagę wywrócić te przekonania do góry nogami. Roberta „Bobbi” Gibb była pierwszą kobietą, która przebiegła cały maraton w Bostonie, ale startowała w nim nieoficjalnie, bez rejestracji. Po prostu na starcie wmieszała się w grupę mężczyzn. Jej start zainspirował Kathrine Switzer i wpłynął na jej decyzję o udziale w maratonie. Switzer zdecydowała się podjąć wyzwanie i udowodnić, że maraton nie jest zarezerwowany tylko dla jednej płci. Był to początek zmian, które otworzyły dla kobiet drzwi do świata maratonów.

Rok później dwudziestoletnia Kathrine Switzer po sprawdzeniu, że regulamin maratonu nie zawiera żadnej wzmianki o płci, zarejestrowała się podpisując formularz „K.V. Switzer”. Wyścig w 1967 roku rozpoczął się bez żadnych incydentów, ale z czasem coraz więcej biegaczy i osób postronnych zaczęło zauważać biegnącą kobietę. Po paru kilometrach do Kathrine Switzer zbliżyła się furgonetka z reporterami relacjonującymi zawody, aby zrobić zdjęcia biegaczki. Chwilę później John „Jock” Semple, kierownik biegu, rzucił się w pościg za Switzer próbując zerwać z niej numer startowy i uniemożliwić jej kontynuowanie rywalizacji. Kathrine Switzer tak wspomina tą sytuację:

Po chwili Jock Semple został powalony na ziemię przez partnera biegaczki, ponad stukilogramowego reprezentanta USA w rzucie młotem – Toma Millera. Zamiast upokorzenia, świat zobaczył determinację, solidarność i siłę. Switzer pobiegła dalej i dotarła do mety po 4 godzinach i 20 minutach, stając się pierwszą zarejestrowaną kobietą, która oficjalnie ukończyła maraton. Zdjęcia z tego incydentu obiegają świat. I zapalają iskrę.

Bostoński maraton jako pierwszy zaczął przyjmować biegaczki dopiero w 1972 roku, a w roku 1984 kobiety pierwszy raz wystartowały w maratonie podczas igrzysk olimpijskich w Los Angeles. W 1975 roku K.V. Switzer ukończyła maraton na drugiej pozycji w czasie 2 godzin, 51 minut i 37 sekund, który jest jej rekordem życiowym. W sumie wystartowała w ponad 30 maratonach, wygrywając nowojorski maraton w 1974 roku. Jest założycielką kobiecego klubu biegaczy „261 Fearless„, którego nazwa wywodzi się od numeru startowego, który nosiła w pamiętnym biegu w 1967 roku.

W roku 2017 mając 70 lat dziewiąty raz wystartowała w Maratonie Bostońskim w pięćdziesiątą rocznicę jej pierwszego startu. Przydzielono jej numer startowy 261, taki sam, który otrzymała w 1967 roku. Bieg ukończyła z czasem 4:44:31, czyli niewiele więcej niż pięćdziesiąt lat wcześniej. W tym samym roku Boston Athletic Association ogłosiło, że nie przydzieli już nikomu numeru startowego 261.

***

Katherine Switzer i Jock Semple na starcie maratonu w Bostonie w 1973 roku dailyrecord.co.uk

Krótkie ciekawostki o kobiecym maratonie

Historia koszykówki ma swój początek w starożytności. Pierwsze gry w rodzaju koszykówki mogły być rozgrywane już przez wczesnych Olmeków ze starożytnego Meksyku. Kultury Azteków i Majów również prowadziły grę podobną do koszykówki, tyle że zamiast gumowej piłki używali czaszek podbitych wrogów. Historia koszykówki, jaką znamy dzisiaj, rozpoczęła się zimą 1891 roku. Wtedy nauczyciel wychowania fizycznego w Young Men’s Christian Association (YMCA) College w Springfield w stanie Massachusetts, 31–letni James Naismith, do dolnego szczebla balkonów w sali gimnastycznej przybił kosze na brzoskwinie, wziął futbolówkę i określił zasady gry, która stanie się sportem z miliardem wielbicieli na całym świecie: koszykówki.

Historia koszykówki – początek

Zimą 1891 roku James Naismith, nauczyciel wychowania fizycznego, został poproszony przez swojego przełożonego, dr Luthera H. Gulicka, o opracowanie w ciągu dwóch tygodni gry halowej, która pomoże uczniom utrzymać kondycję w czasie zimy. Jego pierwszym zamiarem było przeniesienie gier, takich jak piłka nożna i lacrosse do pomieszczeń wewnątrz budynku. Po krótkich eksperymentach uznał te gry za zbyt fizyczne i niewygodne.

Następnie Naismith zwrócił się do szkolnego woźnego, Popa Stebbinsona, z prośbą o dostarczenie dwóch kwadratowych pudeł, aby wykorzystać je jako bramki. Zamiast tego woźny wrócił z dwoma koszami na brzoskwinie. Naismith przymocował kosze do najniższej poręczy balkonów sali gimnastycznej, po jednym z każdej strony. Najniższa poręcz balkonu znajdowała się na wysokości ok. 3 metrów.

Uczniowie utworzyli dwa 9-osobowe zespoły i rywalizowali o wrzucenie piłki do kosza drużyny przeciwnej. Wyznaczono również osobę, która miała za zadanie przy pomocy drabiny wyciągać piłkę z kosza. Pierwszy mecz koszykówki, rozegrany 21 grudnia 1891 roku, zakończył się wynikiem 1-0, a pierwszy w historii punkt zdobył William Chase. Dzień ten uważany jest za datę powstania koszykówki. To właśnie podczas tej gry ktoś zasugerował nazwę dla tego nowego sportu: Basket Ball. 

Początkowo kosze miały pełne dno, a piłkę trzeba było wydobywać za pomocą drabiny. Później wywiercono mały otwór w dnie kosza i używano kija do wypchnięcia piłki.

Tak to wydarzenie po latach wspominał James Naismith:

 „W klasie było 18 uczniów. Wybrałem dwóch kapitanów i kazałem im wybrać strony. W każdej drużynie było trzech napastników, trzech środkowych i trzech obrońców. Wybrałem dwóch środkowych mężczyzn do skoku, a następnie rzuciłem piłkę między nich. To był początek pierwszego meczu koszykówki i koniec kłopotów z tą klasą.”

Pomysłodawca koszykówki James Naismith z koszem na brzoskwinie i piłką do piłki nożnej

Pierwsze zasady gry w koszykówkę

Dla nowej gry Naismith opracował 13 zasad, które spisała sekretarka, pani Lyons.

13 oryginalnych zasad koszykówki:

1. Piłkę można rzucić w każdym kierunku jedną lub obiema rękami.
2. Piłkę można odbić w każdym kierunku jedną lub obiema rękami (nigdy pięścią).
3. Zawodnik nie może biec z piłką. Gracz musi rzucić piłkę z miejsca, w którym ją złapie.
4. Piłka musi być trzymana w dłoniach lub między nimi; ramiona i reszta ciała nie mogą być używane do trzymania piłki.
5. Zabronione jest trzymanie, popychanie, podtykanie lub uderzanie w jakikolwiek sposób przeciwnika; pierwsze naruszenie tej zasady przez dowolnego zawodnika liczy się jako faul, drugie dyskwalifikuje go do czasu zdobycia kolejnego punktu, a jeżeli istniał wyraźny zamiar zranienia tej osoby, dyskwalifikacja obowiązuje do końca meczu.
6. Faulem jest uderzenie pięścią w piłkę.
7. Jeżeli którakolwiek ze stron popełni trzy kolejne faule, liczy się punkt dla przeciwników.
8. Punkt jest zdobyty, gdy piłka rzucona lub odbita o boisko wpadnie do kosza i pozostanie w nim.
9. Gdy piłka wychodzi poza boisko, osoba, która jako pierwsza ją dotknie, powinna wrzucić ją na pole gry. W przypadku sporu sędzia rzuca piłkę na boisko. Wyrzut z autu trwa pięć sekund; jeśli piłka zostanie przytrzymana dłużej, trafia do przeciwnika. Jeżeli którakolwiek ze stron nadal opóźnia grę, sędzia ogłasza faul.
10. Sędzia odnotowuje faule oraz informuje o popełnieniu trzech kolejnych fauli. Ma prawo do dyskwalifikacji zgodnie z Regułą 5.
11. Sędzia decyduje kiedy piłka jest w grze, w granicach boiska, do której strony należy i przestrzega czasu. Decyduje, kiedy punkt zostaje zdobyty i ewidencjonuje punkty wraz z innymi obowiązkami, które zwykle wykonuje sędzia.
12. Czas meczu wynosi dwie 15-minutowe połowy, z pięciominutową przerwą pomiędzy nimi.
13. Strona, która w tym czasie zdobędzie najwięcej punktów zostaje ogłoszona zwycięzcą. W przypadku remisu gra może, za zgodą kapitanów, być kontynuowana do czasu zdobycia kolejnego punktu.

Ilustracja wykonana przez Jamesa Naismitha, opisująca zasady gry w koszykówkę

Ten twór Jamesa Naismitha wyglądałby obco dla dzisiejszych fanów koszykówki. Po pierwsze, aby zmniejszyć ryzyko kontuzji, zawodnicy nie mogli biegać z piłką, ani jej kozłować, a drużyna liczyła 9 zawodników. Oryginalna gra była bardziej zbliżona do Ultimate Frisbee niż do dynamicznego spektaklu, jakim jest współczesna koszykówka.

Pierwsze mecze koszykówki

Pierwsza publiczna gra w koszykówkę została rozegrana w YMCA College 12 marca 1892 roku. Nauczyciele grali przeciwko uczniom. Około 200 widzów przybyło, aby zobaczyć ten nowy sport. Uczniowie pokonali nauczycieli 5-1. Po tym meczu widzowie zaczęli regularnie oglądać mecze rozgrywane w YMCA College.

Koszykówka zaczęła rozprzestrzeniać się jak pożar, skacząc z miasta do miasta, z college’u do college’u i od stanu do stanu. W 1893 roku, niecałe dwa lata po wynalezieniu tego sportu, zorganizowano pierwszy mecz poza Ameryką Północną, a dokładnie we Francji. W następnych dziesięcioleciach armia amerykańska odegrała kluczową rolę w rozpowszechnianiu koszykówki, gdy wędrowała po całym świecie. W 1894 roku piłka została zastąpiona specjalną piłką zaprojektowaną przez Naismitha. 

Pierwszy międzyuczelniany mecz w historii koszykówki odbył się między Hamline College a Minnesota School of Agriculture 9 lutego 1895 roku, a pierwsza gra w koszykówkę uniwersytecką, która zawierała współczesne ograniczenia do pięciu zawodników odbyła się między University of Iowa a University of Chicago 18 stycznia 1896 roku (Chicago pokonało Iowa 15-12). Pięcioosobowe zespoły stały się standardem rok później. W 1896 roku Uniwersytet Stanforda pokonał Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley w pierwszym międzyuczelnianym meczu kobiet.

Sala gimnastyczna w Springfield; tutaj rozgrywano pierwsze mecze koszykówki

7 listopada 1896 roku rozegrano pierwszy profesjonalny mecz koszykówki pomiędzy Trenton YMCA i Brooklyn YMCA, a za wstęp na mecz pobierano opłatę. Każdy gracz otrzymał 15 dolarów, z wyjątkiem Freda Coopera, który otrzymał 16 dolarów i został pierwszym najlepiej opłacanym graczem. Trenton pokonał Brooklyn 15-1.

Pierwsze profesjonalne ligi koszykarskie

Pierwsza profesjonalna liga koszykówki, National Basketball League, została utworzona w 1898 roku, aby chronić graczy przed wyzyskiem i promować mniej brutalny sposób gry. Utworzyło ją sześć drużyn z Filadelfii i New Jersey: New York Wanderers, Trenton Nationals (pierwsi mistrzowie NBL), Millville Glass Blowers, Bristol Pile Drivers, Camden Skeeters i Pennsylvania Bicycle Club. Ta liga istniała tylko przez pięć lat, a jej upadek zrodził wiele luźno zorganizowanych lig w północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych.

Większość wczesnych lig koszykarskich nigdy nie trwała dłużej niż kilka tygodni. W 1902 roku New England Basketball League zyskała ogromny wzrost popularności w kraju, kiedy pozwoliła Afroamerykaninowi o nazwisku Harry „Bucky” Lew dołączyć do ligi. Dołączył on do profesjonalnego klubu Pawtucketville Athletic Club. Dynamiczny styl i wdzięk Harry’ego Lewa sprawiły, że stał się ulubieńcem fanów i kontynuował karierę koszykarza do 1926 roku, oficjalnie przechodząc na emeryturę w wieku 42 lat.

Nie wszystkie drużyny były zrzeszone w profesjonalnych ligach. Niektóre zespoły, nazywane Barnstormers, pozostały niezależne i podróżowały po kraju grając z lokalnymi zespołami za pieniądze. Najbardziej znani byli: Original Celtics, SPHA, Buffalo Germans, New York Renaissance Five i najsłynniejsza ze wszystkich drużyn Barnstorming, a także jedyny zespół, który istnieje do dziś — Harlem Globetrotters (założony w 1926 roku).

Drużyna Harlem Globetrotters przed swoim pierwszym meczem, 7 stycznia 1927 roku www.harlemglobetrotters.com

Koszykówka na olimpiadzie i arenie międzynarodowej

Wraz ze wzrostem popularności tego sportu, zyskał on uwagę Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego i został przedstawiony na Igrzyskach Olimpijskich w St. Louis w 1904 roku jako wydarzenie demonstracyjne. Pierwsze duże zmiany w historii koszykówki miały miejsce w 1906 roku, kiedy przeniesiono linię rzutów wolnych oraz zmieniono kolor piłki do koszykówki z białego na żółty, aby była bardziej widoczna na boisku. Wprowadzono również metalowe obręcze, siatki i tablice.

W 1909 roku w Sankt Petersburgu odbył się inauguracyjny mecz międzynarodowy, w którym miejscowy zespół Mayak Sankt Petersburg pokonał amerykańską drużynę YMCA. W 1932 roku w Genewie została utworzona Międzynarodowa Federacja Koszykówki (Fédération Internationale de Basketball Amateur, FIBA) przez: Argentynę, Czechosłowację, Grecję, Włochy, Łotwę, Portugalię, Rumunię i Szwajcarię.

Wysiłki FIBA odegrały zasadniczą rolę we włączeniu koszykówki do igrzysk olimpijskich w Berlinie w 1936 roku. Mecze były rozgrywane na boisku zewnętrznym, którym był kort do tenisa ziemnego. Reprezentacja Stanów Zjednoczonych zdobyła pierwszy złoty medal olimpijski w koszykówce pokonując w meczu finałowym Kanadę 19:8. Finał rozgrywany był w bardzo trudnych warunkach pogodowych. Padał deszcz i błotniste boisko bardzo utrudniało kozłowanie piłki. W meczu o brąz Polska przegrała z Meksykiem 12:26. Medale wręczył James Naismith. Koszykówka kobiet nie była zaliczana do konkurencji medalowych aż do igrzysk w Montrealu w 1976 roku.

Powstanie NBA

6 czerwca 1946 roku w Nowym Jorku założono Basketball Association of America (BAA), która po połączeniu z konkurencyjną National Basketball League w 1949 roku, stała się znana jako National Basketball Association (NBA). Reszta, jak mówią, jest historią. W ten sposób gra zaczynająca od koszyków na brzoskwinie w Springfield, stała się światowym fenomenem. 

W 1979 roku dodano linię rzutów za trzy punkty, a dwa lata później wprowadzono czas wymuszający oddanie rzutu. Była to jedna z najpopularniejszych zmian w historii koszykówki, ponieważ pomogła przyspieszyć grę.

Historia koszykówki to historia dynamicznej i emocjonującej gry, która narodziła się w Stanach Zjednoczonych i stała się globalnym fenomenem. Od skromnych początków w szkole YMCA w Springfield, po dominację NBA na arenie międzynarodowej, koszykówka przeszła długą drogę. Dzięki jej fascynującej historii i nieustannej ewolucji, koszykówka jest teraz jednym z najważniejszych sportów na świecie, przyciągając fanów i graczy z różnych kultur i narodowości.

***

James Naismith spędził dekadę jako trener koszykarskiej drużyny University of Kansas, przegrywając większość meczów. W 1959 roku, 20 lat po jego śmierci, otwarto galerię sław Naismith Memorial Basketball Hall of Fame w Springfield w stanie Massachusetts, niedaleko miejsca, w którym przybił pierwsze kosze na brzoskwinie. Na jej listach znajdują się nazwiska świetnych zawodników, trenerów, sędziów oraz osób, które w znacznym stopniu przyczyniły się do rozwoju gry. Oryginalny maszynopis z zapisanymi 13 zasadami koszykówki wymyślonymi przez Jamesa Naismitha został sprzedany w 2010 roku na aukcji w Nowym Jorku za 4,3 miliona dolarów. Jest to najwyższa kwota, jaką zapłacono za pamiątkę w historii sportu.

Oryginalne 13 zasad gry w koszykówkę Jamesa Naismitha https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=82835632